Pensioenfondsen krijgen veel voor hun kiezen de komende jaren. Met als grote uitdaging het nieuwe pensioenstelsel. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die verder van ons bed lijken te liggen, maar zeker zo relevant zijn om in het oog te houden. En die ontwikkelingen gaan snel! In dit blog wil ik u daarom meenemen in de wereld van blockchain en cryptocurrency vanuit het perspectief van pensioenfondsen.

Wat is blockchain ook alweer? Blockchain staat kort gezegd voor een gedecentraliseerde database-oplossing die als belangrijkste kenmerk heeft dat er alleen data op geschreven kan worden. Niet verwijderd of aangepast. Dit heeft voor- en nadelen waar ik hier verder niet op in ga. Belangrijk is dat een blockchain gezien kan worden als een ‘notaris van data’ of als een gemeenschappelijk en openbaar grootboek. Dit is dus met name geschikt indien er meerdere partijen met elkaar transacties willen uitvoeren, die elkaar niet kennen of niet vertrouwen. De bekendste toepassing van blockchain is de cryptomunt Bitcoin, de digitale munt, die werkt zonder centrale bank of centrale beheerder. Bitcoin heeft slechts als onderliggende, gedecentraliseerde database: blockchain.

Ik hoor u al denken: “Wat heeft zo’n louche ‘witwas-muntje’ nu te maken met onze taak om te waken over het pensioeninkomen van Nederland?” Ik zal dat proberen aan te geven.

De geboorte van een nieuwe asset-class

Elke grote innovatie wordt tegemoet getreden met wantrouwen. Denk aan de uitvinding van de stoommachine, elektriciteit, auto, kernenergie en ook het internet. Vaak was tijd, denkkracht en overheidsregulering nodig om vertrouwen te krijgen bij de mensen, die het later op grote schaal zijn gaan gebruiken. Gedurende het acceptatieproces ontstaat altijd een wolk van gelukszoekers, professionele innovators en enthousiastelingen die hun eigen ding doen en de innovatie op paden brengt die die oorspronkelijke bedenker zelf nooit had kunnen verzinnen. Kortom, de geest is dan uit de fles.

In deze fase zit Blockchain nu. Het is daarom interessant en relevant om te volgen en te kijken waar en hoe pensioenfondsen hier hun voordeel mee kunnen doen. De afgelopen jaren heeft Bitcoin zich ontwikkeld van een louche ‘witwas- en betaalmiddel’ naar een concept dat inmiddels ingang heeft gevonden in de financiële wereld. Dit concept heeft inmiddels een naam en die heet “Crypto-assets[1]”. Overheden, banken en regulerende instanties gebruiken deze naam om dit nieuwe innovatieve speelveld te kunnen duiden en te reguleren. We kennen inmiddels onderstaande verdeling van Crypto-assets:

  1. Payment-tokens: betaalmiddelen die worden gebruikt voor (grote en kleine) transacties die peer-to-peer plaats vinden zonder tussenkomst van een derde partij. Relevant voor pensioenfondsen omdat de transactie zeer goedkoop plaats vindt, grensoverschrijdend is en de zekerheid tussen betaler en ontvanger. Kenmerk van deze categorie is dat het zeer mobiel, snel en goedkoop tot stand komt. Denk bijvoorbeeld aan Bitcoin, ZCASH, LiteCoin maar zeker ook aan Ripple.
  2. Asset & Financial-tokens: verhandelbare financiële instrumenten vergelijkbaar met “securities”. Relevant vanuit pensioenfondsen als beleggingscategorie. De essentie van deze tokens is dat ze uitgegeven worden om (koers-)winst mee te behalen of als hedge tegen onwenselijke marktontwikkelingen. Ze zijn inmiddels verkrijgbaar via gereguleerde exchanges of OTC als futures, options en swaps (CME Bitcoin futures, CBOE, TeraExchange), maar ook rechtstreeks via crypto-exchanges (zoals bijvoorbeeld Kraken, Binance en Bitstamp).
  3. Consumer tokens: tokens die noodzakelijk zijn voor het gebruik van of de toegang tot gedecentraliseerde diensten, goederen of het platform. Relevant voor pensioenfondsen indien er samenwerkingsverbanden worden gezocht m.b.t. gedecentraliseerde platformtechnologie voor sector brede uitdagingen. Voorbeelden hiervan zijn Ethereum, Hyperledger en NEO.

De potentie van deze nieuwe Crypto-assets is groot:

  • Vereenvoudigen en stroomlijnen van pensioenadministraties.
  • Auditing en certificering van processtromen en reporting.
  • Identiteit en authenticatie van deelnemers.
  • Toegankelijk maken van persoonlijke pensioendata van deelnemers.
  • Volgen van de asset verdeling van je portefeuille.

Deze potentie zal leiden tot het verlagen van kosten, het vergroten van vertrouwen en het activeren van deelnemers om verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor hun eigen pensioenvermogen. Maar zover zijn we nog niet.

Waar staan we nu?

De wereld van Crypto-assets is vol in ontwikkeling. Zowel wetgevers (vanuit de regulering), enthousiaste innovators met bruikbare toepassingen als ook het publiek lijken klaar om de volgende fase in te gaan, waarbij de risicovolle startupfase verlaten wordt en de scale-up fase wordt ingegaan. Tijdens deze fase zullen we steeds vaker bruikbare toepassingen zien ontstaan, waarbij blockchain een logisch onderdeel is van de oplossing voor het probleem. Een goed voorbeeld is de waardeoverdracht van pensioen.

Zie bijvoorbeeld de website mijnwaardeoverdracht.nl van Hyfen, een samenwerkingsverband van APG en PGGM, dat inmiddels is verzelfstandigd. Dit initiatief laat zien dat het verbinden van pensioenadministraties door gebruik te maken van blockchain de snelheid en het vertrouwen vergroot en de kosten verlaagt. Een ander voorbeeld is het bedrijf Etherisc die het groots inzet en een heel verzekeringsplatform op basis van blockchain neer aan het zetten is (waar pensioen nog geen onderdeel vanuit maakt).

Signalen om op te letten of de technologie klaar is voor institutioneel gebruik

De uitvoering van pensioenen is een sterk gereguleerde markt. Deze markt eist grote zorgvuldigheid, transparantie en compliance aan wet- en regelgeving van iedere toepassing en innovatie, dus ook van Crypto-assets. Dit kunnen de Crypto-assets nu nog niet bieden. Hier zullen nog jaren overheen gaan. Maar de ontwikkelingen gaan snel. Onderstaande signalen geven een goede indicatie over de volwassenheid van de technologie en of deze klaar is voor institutionele partijen om hiermee om te gaan.

  1. Het ontstaan van gereguleerde crypto-asset banken.
  2. Gereguleerde Custodial Services van crypto-assets.
  3. De ECB, PBoC en de Fed die een digitale euro, dollar en Yuan uitbrengen.
  4. De Bitcoin price volatiliteit die naar een bandbreedte van 5-10% beweegt.
  5. Het ontstaan van blockchain initiatieven vanuit de (Europese-) pensioensector.
  6. Aanvullende regelgeving specifiek voor crypto-assets (EU proposal MiCa).

Kortom, een interessant speelveld dat de komende jaren een hoger volwassenheidsniveau zal bereiken waardoor het gebruik van deze technologie voor pensioenfondsen zeer relevant kan worden.

Wil je hier meer over weten dan kan je mij bereiken via: stefan.taubert@sprenkelsenverschuren.nl

[1]Crypto-assets bestaan uit virtuele munten of “tokens” die worden gecreëerd en verspreid met behulp van gedistribueerde blockchain technologie (DLT). Ze vormen een digitale weergave van waarde die digitaal kan worden verhandeld en functioneert als ruilmiddel, rekeneenheid of waarde opslag.