Met enige verbazing heb ik de laatste maanden gezien en gehoord hoe het kabinet de aanpak van het Covid-19 virus communiceert met de samenleving. Met regelmaat bleven we in verwarring achter. We willen duidelijkheid, houvast en perspectief. Het kabinet slaagde er niet in dat te leveren. Soms werden er dingen beloofd die er niet, of heel laat, kwamen (de Corona app, de mogelijkheid ons allemaal snel te laten testen, het dashboard). Op die punten was er sprake van falen van het kabinet. Daarnaast werd er van het kabinet verlangd wat domweg niet gegeven kan worden. Die boodschap werd wel gecommuniceerd (we varen in de mist, we weten maar 50%) maar niet ontvangen door de samenleving. Er is zoveel onbekend over het Covid-19 virus dat houvast en perspectief weliswaar gewenst zijn maar domweg niet leverbaar.

Ik zie veel overeenkomsten met de pensioenen. Pensioenfondsbesturen, politiek en sociale partners worstelen allemaal met de communicatie over pensioenen. Ook hier was in het verleden vaak (en helaas af en toe ook nu nog) sprake van falen (u krijgt een zeker geïndexeerd pensioen, het is de schuld van de rente, we repareren uw misgelopen indexatie, iedereen gaat er op vooruit). En ook hier zien we dat mensen iets willen horen wat niet meer kan worden waargemaakt. Mensen willen duidelijkheid en zekerheid over hun pensioen en dat kan niet gegeven worden. Er zit veel waars in de prent van Fokke en Sukke in het NRC van 19 oktober jl. waarin ze de hoofdlijnennotitie pensioenakkoord samenvatten met twee zinnen: “Als je een bepaalde leeftijd bereikt, krijg je geld….. maar we weten nog niet precies wanneer en hoeveel.”

Communicatie over onzekere situaties of het nu de aanpak van het Covid-19 virus is of pensioenen betreft is dus razend moeilijk. Ik wil niet pretenderen wel te weten hoe het moet. Niettemin meen ik dat de pensioensector wel lering kan trekken uit haar eigen verleden en de wijze waarop de communicatie van het kabinet de mist in ging.

De belangrijkste les is om uiterst terughoudend te zijn met beloftes. Communiceer alleen dat wat je zeker waar kunt maken. Uitspraken als dat iedereen er in het nieuwe contract op vooruit gaat zijn een garantie voor teleurstelling bij de mensen. Daarnaast is het gewenst om slecht nieuws zo vroeg mogelijk en zo duidelijk mogelijk te brengen. Laat deelnemers en gepensioneerden niet in de waan dat ze alsnog hun misgelopen indexatie kunnen krijgen. De boodschap is hard maar wel duidelijk en kan ook simpel worden gebracht. Het geld is er niet.

Met de komst van het nieuwe pensioencontract laten we twee moeizame decennia achter ons. Het geeft de gelegenheid om een nieuw pensioenbesef in de Nederlandse samenleving te introduceren. Daarvoor kan nu al het fundament worden gelegd. De volgende kernboodschappen zijn daarbij in mijn ogen cruciaal om tussen de oren van de mensen te krijgen:

  • Het overgrote deel van uw pensioen wordt niet gefinancierd uit de premie-inkomsten maar uit de opbrengsten van de beleggingen.
  • De ijzeren wet bij beleggingen is dat hoe meer risico hoe hoger de opbrengst. Kortom een voorzichtige belegging leidt tot een zekerder maar naar alle waarschijnlijkheid uiterst laag pensioen.
  • Pensioenen zijn door de veranderingen in de demografie en de veranderingen in de economie veel duurder dan dertig jaar geleden. Een zeker geïndexeerd pensioen is domweg niet meer betaalbaar. U krijgt in de toekomst een pensioen dat vaak wordt verhoogd en soms wordt verlaagd.
  • Met de komst van het nieuwe pensioencontract wordt er geen geld bij getoverd. Het vermogen dat we hebben en de premie-inkomsten worden op een andere wijze dan nu verdeeld over de generaties. We vinden dat die nieuwe wijze van verdelen eerlijker en evenwichtiger is.
  • Met de komst van het nieuwe pensioencontract gaat niemand er fors op vooruit en niemand gaat er fors op achteruit. Er is en blijft genoeg vermogen voor alle generaties. Als overheid, toezichthouders, sociale partners en pensioenfondsen deze boodschappen vanaf nu consequent uitzenden en bereid zijn om, daar waar het wordt gevraagd, ze toe te lichten dan is er een gerede kans dat er in 2026 een groot draagvlak is voor de nieuwe pensioencontracten.

Gerard Riemen